Pháo đài Gyantse và tháp Kumbum vạn Phật: dấu ấn lịch sử trên đường tour

Pháo đài Gyantse là thành lũy thế kỷ 14 trên mỏm núi nhìn xuống thị trấn Gyantse ở độ cao khoảng 4.000 mét, gắn với trận kháng cự quân Anh năm 1904. Dưới chân pháo đài là tháp Kumbum vạn Phật, bảo tháp lớn nhất Tây Tạng cao khoảng 32 đến 35 mét, 9 tầng với hàng vạn tượng và bích họa Phật. Đây là cụm dấu ấn lịch sử nổi bật trên đường Lhasa đi Shigatse.

Pháo đài Gyantse Dzong trên mỏm núi nhìn xuống thị trấn

Pháo đài Gyantse và tháp Kumbum là gì?

Pháo đài Gyantse là một trong những thành lũy cổ được bảo tồn tốt nhất Tây Tạng, còn tháp Kumbum là bảo tháp lớn nhất vùng cao nguyên. Cả hai đều nằm ở thị trấn Gyantse, thung lũng sông Nyangchu, độ cao khoảng 3.950 đến 4.000 mét, từng là đô thị lớn thứ ba Tây Tạng sau Lhasa và Shigatse.

Pháo đài, trong tiếng Tạng gọi là Dzong, là tòa thành trên núi vừa giữ vai trò quân sự vừa là trung tâm cai quản. Còn tháp Kumbum nằm trong khuôn viên tu viện Pelkor Chode ngay dưới chân pháo đài, nổi tiếng với hàng loạt gian điện chứa tượng và tranh Phật. Đi cùng nhau, pháo đài và tháp Kumbum tạo nên một quần thể thành lũy, tu viện và bảo tháp hiếm có.

Pháo đài Gyantse có lịch sử thế nào?

Pháo đài Gyantse có gốc tích từ rất sớm, với một tòa thành nhỏ được dựng từ thế kỷ 9 bởi Pelkhor Tsen, con của vua Langdarma cuối thời đế chế Thổ Phồn. Sau khi đế chế tan rã, vùng Gyantse dần trở thành một lãnh địa riêng.

Tòa thành lớn như ngày nay chủ yếu được xây và mở rộng vào thế kỷ 14, khi các vị vương của Gyantse dựng cung điện trên đỉnh núi và biến nơi đây thành một trong những Dzong quan trọng của Tây Tạng. Nhờ nằm trên tuyến buôn bán nối Lhasa, Shigatse với vùng Chumbi và Ấn Độ, Gyantse từng là trung tâm giao thương sầm uất, nhất là buôn len. Đây cũng là một trong số ít pháo đài thế kỷ 14 còn lại, nên rất đáng xem để hiểu kiến trúc Dzong của Tây Tạng.

Bạn có thể đọc thêm: Lịch sử Tây Tạng và đế chế Thổ Phồn: từ vua Songtsen Gampo đến ngày nay để hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử Thổ Phồn liên quan tới pháo đài.

Vì sao pháo đài Gyantse gắn với trận đánh năm 1904?

Pháo đài Gyantse gắn với trận đánh năm 1904 vì đây là nơi diễn ra cuộc giao tranh giữa quân Tây Tạng và đoàn viễn chinh của quân Anh do đại tá Francis Younghusband chỉ huy. Quân Anh tiến vào Gyantse theo tuyến buôn từ Ấn Độ và tới nơi vào tháng 4 năm 1904.

Sau khi quân Anh chiếm thị trấn, binh lính và dân địa phương đã phản công, chiếm lại và cố thủ trong pháo đài, đắp thêm tường đá trên sườn núi để phòng giữ. Cuối tháng 6 năm 1904, Younghusband quay lại với pháo binh, và sau đợt nã pháo, pháo đài thất thủ vào đầu tháng 7 năm 1904, mở đường cho quân Anh tiến về Lhasa. Ngày nay tại pháo đài có một nhà trưng bày và đài tưởng niệm gắn với sự kiện này, và Gyantse đôi khi được gọi là thành phố anh hùng theo cách nói của các nguồn địa phương. Du khách quan tâm lịch sử có thể tới đây để tìm hiểu một giai đoạn quan trọng của Tây Tạng cận đại.

Tháp Kumbum vạn Phật có gì đặc biệt?

Tháp Kumbum vạn Phật là bảo tháp lớn nhất Tây Tạng, cao khoảng 32 đến 35 mét với 9 tầng. Trong tiếng Tạng, Kumbum nghĩa là mười vạn pho tượng, vì bên trong có tới hàng vạn tượng và bích họa Phật, nên còn được gọi là tháp vạn Phật.

Tháp có cấu trúc giống một mạn đà la khổng lồ: năm tầng dưới hình vuông, các tầng trên hình tròn, tạo dáng như một kim tự tháp. Người ta thường nhắc tới con số 108 cửa và khoảng 77 gian điện thờ bên trong, mỗi gian là một không gian tượng và tranh riêng. Tháp được khởi công khoảng năm 1427 và hoàn thành sau hơn mười năm, do vương Rabten Kunzang của Gyantse cho dựng, là kiệt tác của nghệ thuật Tây Tạng pha trộn phong cách Newari của Nepal. Khách tham quan đi vòng theo chiều kim đồng hồ lên các tầng, càng lên cao càng có thể ra sân thượng ngắm toàn cảnh.

Tháp Kumbum vạn Phật màu trắng với chóp vàng trong tu viện Pelkor Chode

Tu viện Pelkor Chode quanh tháp Kumbum có gì?

Tu viện Pelkor Chode là quần thể bao quanh tháp Kumbum, được lập năm 1418 bởi vương Rabten Kunzang Phak của Gyantse, một người sùng kính Khedrup Je, đệ tử lớn của Tsongkhapa và sau này được tôn là Ban Thiền Lạt Ma đời thứ nhất. Tu viện có tường đỏ đặc trưng, nằm ngay dưới chân pháo đài.

Điều đặc biệt của Pelkor Chode là nơi đây từng quy tụ trường viện của ba phái Phật giáo Tây Tạng gồm Sakya, Kagyu và Gelug cùng tồn tại, một sự dung hòa hiếm thấy. Kiến trúc và bích họa ở đây là sự pha trộn giữa phong cách Tạng, Hán và Newari, được giới nghiên cứu đánh giá rất cao về mặt nghệ thuật.

Bích họa và tượng Phật trong một gian điện của tháp Kumbum

Bạn có thể đọc thêm: Tu viện Tashilhunpo ở Shigatse có gì đặc biệt? Kinh nghiệm tham quan chi tiết để hiểu rõ hơn về trụ sở của các đời Ban Thiền Lạt Ma.

Leo pháo đài Gyantse và tham quan Kumbum mất bao lâu, vé bao nhiêu?

Leo lên đỉnh pháo đài Gyantse thường mất khoảng 30 phút, và phần thưởng là toàn cảnh thị trấn cổ, tu viện Pelkor Chode cùng thung lũng Nyangchu. Vé vào pháo đài và vé vào khu Pelkor Chode kèm tháp Kumbum mỗi nơi khoảng vài chục nhân dân tệ, đây là mức tham khảo và có thể thay đổi.

Vì Gyantse ở độ cao khoảng 4.000 mét, đường leo pháo đài khá dốc và dễ mệt, còn trong tháp Kumbum cũng phải leo cầu thang qua nhiều tầng. Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, nên đi chậm, nghỉ giữa chừng và uống nước, đồng thời dành 1 đến 2 ngày đầu ở Lhasa để làm quen độ cao trước khi tới đây. Với người lớn tuổi hoặc người có bệnh tim mạch, huyết áp, hô hấp, nên tham khảo bác sĩ trước chuyến đi. Mùa đẹp để tham quan là từ tháng 4 đến tháng 10, khi thời tiết dễ chịu hơn.

Toàn cảnh thị trấn Gyantse nhìn từ trên pháo đài

Gyantse nằm trên cung đường nào, ghép với điểm nào?

Gyantse nằm trên cung đường phía nam nối Lhasa với Shigatse, theo lộ trình Lhasa, hồ Yamdrok, sông băng Karola, Gyantse rồi Shigatse. Từ Lhasa tới Gyantse khoảng 260 km, còn từ Gyantse đi tiếp Shigatse chỉ khoảng 90 km.

Trên đường tới Gyantse, khách thường dừng ngắm hồ Yamdrok xanh ngọc và sông băng Karola sát quốc lộ, nên một ngày di chuyển có thể gói trọn cả hồ thiêng, sông băng lẫn pháo đài và bảo tháp. Đây là lý do Gyantse gần như luôn có mặt trong các lịch trình đi Shigatse và kéo dài tới Trại nền Everest.

Bạn có thể đọc thêm: Sông băng Karola sát quốc lộ đi Shigatse: ngắm băng hà giữa cao nguyên có gì hay? để biết thêm điểm dừng ngay trước Gyantse.

Kết hợp Gyantse vào tour Tây Tạng từ Hà Nội thế nào?

Có thể kết hợp Gyantse vào tour Tây Tạng rất dễ, vì pháo đài và tháp Kumbum nằm ngay trên tuyến Lhasa, Yamdrok, Karola, Gyantse, Shigatse, thường đi cùng hành trình tới Shigatse thăm tu viện Tashilhunpo. Đây là chặng giàu giá trị lịch sử và văn hóa, hợp cho cả đoàn gia đình nhiều thế hệ.

Khách nước ngoài, gồm khách Việt Nam, bắt buộc đi Tây Tạng theo đoàn có hướng dẫn viên và có giấy phép, không được đi tự túc. Phần visa Trung Quốc và Giấy phép nhập cảnh Tây Tạng thường do đơn vị tổ chức lo, các chặng nối chuyến từ sân bay Nội Bài qua Thành Đô cũng được Du Lịch Tây Tạng sắp xếp trọn gói. Bạn có thể tham khảo các Tour Du Lịch Tây Tạng từ Hà Nội có ghé Gyantse trên đường đi Shigatse.

Với khách muốn lịch trình minh bạch, ít bị ghé điểm mua sắm, có thể chọn dòng Tour Tây Tạng No Shopping, tập trung cho di tích và cảnh quan.

Tường đỏ và sân tu viện Pelkor Chode dưới chân pháo đài

Bạn có thể đọc thêm: Shigatse và Gyantse có gì chơi? Tashilhunpo, tháp Kumbum và pháo đài cổ để biết thêm các điểm trên cùng tuyến.

Câu hỏi thường gặp về pháo đài Gyantse và tháp Kumbum

Tháp Kumbum có bao nhiêu tầng và bao nhiêu gian điện? Tháp Kumbum cao khoảng 32 đến 35 mét với 9 tầng, năm tầng dưới hình vuông và các tầng trên hình tròn. Bên trong thường được nhắc tới con số 108 cửa và khoảng 77 gian điện thờ, chứa hàng vạn tượng và bích họa Phật, nên được gọi là tháp vạn Phật.

Pháo đài Gyantse cách Lhasa và Shigatse bao xa? Pháo đài Gyantse cách Lhasa khoảng 260 km và cách Shigatse khoảng 90 km, nằm trên cung đường phía nam qua hồ Yamdrok và sông băng Karola. Vì vậy Gyantse thường là điểm dừng giữa Lhasa và Shigatse trong cùng một ngày di chuyển.

Leo lên pháo đài Gyantse có mệt không? Đường leo lên đỉnh pháo đài mất khoảng 30 phút và khá dốc, lại ở độ cao khoảng 4.000 mét nên dễ mệt và hụt hơi. Nên đi chậm, nghỉ giữa chừng, và người có bệnh nền nên cân nhắc kỹ hoặc hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi.

Tu viện Pelkor Chode khác gì các tu viện Tây Tạng khác? Pelkor Chode đặc biệt ở chỗ từng quy tụ trường viện của ba phái Phật giáo Tây Tạng là Sakya, Kagyu và Gelug cùng tồn tại trong một quần thể, điều rất hiếm gặp. Tu viện được lập năm 1418 và nổi tiếng với tháp Kumbum cùng kho bích họa phong cách Newari.

Tham quan Gyantse nên đi vào mùa nào? Thời điểm dễ tham quan Gyantse nhất là từ tháng 4 đến tháng 10, khi thời tiết ấm và đường thuận lợi. Tháng 7 ở Gyantse còn có lễ hội đua ngựa truyền thống, còn mùa đông rất lạnh nên ít thích hợp cho việc leo pháo đài.

Về tác giả

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia làm Tour Tây Tạng Từ Hà Nội của DulichTayTang.vn, đơn vị chuyên tổ chức Tour Tây Tạng với 15 năm kinh nghiệm làm du lịch tại Hà Nội. Thông tin được cập nhật tháng 6/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại Du Lịch Tây Tạng.